Bá Linh, Đức
Sao anh không kêu em dậy?
Anh để cho em ngủ.
Chắc anh không muốn ăn sáng chung với em.
Anh đã luộc cho em một cái trứng. Thấy chưa? Anh sẽ không thèm luộc trứng cho em...
nếu anh không muốn thấy em. Uống trà hay cà-phê?
Có người phụ nữ nào từng ở đây đủ lâu...
để biết được cái giống ôn gì đang diễn ra trong đầu anh không?
Tối nay anh định làm gì?
Anh sẽ đi gặp con gái anh.
Con gái anh? Anh chưa hề nói gì về nó.
Vậy sao?
Nó ra nước ngoài đã một năm nay rồi.
Em vừa nói trà phải không?
Em đi đây.
Chúc vui vẻ với con gái anh.
Làm ơn cho xem vé.
Vé.
Làm ơn cho xem vé.
Neustadt, Tây Đức năm 1958
Nè. Nè, cậu!
Dỡ chân lên. Dỡ chân lên.
Nè, nhóc.
Đứng dậy.
Không sao đâu.
Rồi. Nhà cậu ở đâu?
Ngay trên kia. Bây giờ tôi khỏe rồi. Cám ơn chị.
Tạm biệt.
Bảo trọng đó.
Em lo cho nó quá. Trông nó ghê lắm.
Thằng nhỏ nói nó không cần bác sĩ.
- Anh cần bác sĩ. - Con không cần bác sĩ.
- Vậy thì tốt. - Peter.
Ta sẽ không bàn về chuyện này nữa.
Nhắc lại coi. Cậu bao nhiêu tuổi?
Michael 15 tuổi.
Đó là bệnh ban đỏ.
Nó sẽ phải nằm trên giường ít nhất cũng vài tháng.
Hoàn toàn cô lập.
Emily, tránh xa. Anh con bị bệnh truyền nhiễm đó.
Emily!
Con thấy sao rồi?
Khá hơn rồi.
Con muốn nói với Mẹ...
...hôm bữa con bị bệnh, có một phụ nữ đã cứu con.
Cổ đã cứu con?
Phải. Cổ đã đưa con về nhà.
Con có địa chỉ của cổ không?
- Xin chào? - Hả?
Tôi đem hoa tới để cám ơn chị.
Bỏ trong bồn đằng kia.
Đáng lẽ tôi phải tới sớm hơn, nhưng tôi đã nằm liệt giường ba tháng.
- Bây giờ cậu khỏe chưa? - Khỏe rồi. Cám ơn chị.
- Cậu vẫn luôn bệnh vậy hả? - Không. Trước đây tôi chưa bao giờ bệnh.
Chán không thể tưởng được. Không có gì để làm.
Tôi còn không muốn đọc sách nữa.
À, cám ơn chị lần nữa.
Khoan.
Tôi sẽ đi với cậu. Tôi phải đi làm.
Ra ngoài hành lang chờ tôi thay đồ.
Còn hai cái xô cưới cầu thang.
Cậu xúc đầy rồi đem lên.
Trông cậu tức cười quá. Nhìn cậu coi, nhóc.
Cậu không thể để vậy mà về nhà.
Cởi quần áo ra. Để tôi lấy nước cho cậu tắm.
Cậu vẫn luôn tắm mặc quần sao?
Không sao đâu. Tôi không nhìn đâu.
Để tôi lấy khăn cho.
Vậy đó là lý do cậu quay lại.
Chị đẹp lắm.
Cậu đang nói gì vậy?
Nhìn tôi nè, nhóc.
Từ từ.
Từ từ...
Con đã làm mẹ con lo lắng.
Còn phải nói bao nhiêu lần nữa? Con đã nói là con xin lỗi.
- Con đã làm Mẹ sợ. - Con bị lạc, có vậy thôi.
Đó là lý do con về trễ. Cho con thêm một chút được không?
Làm sao có ai bị lạc ngay trong chính thành phố của mình?
Anh muốn đi về phía lâu đài, cuối cùng lại ra giữa đồng.
- Cái đó ở hướng khác. - Không phải chuyện của em.
- Ảnh nói dối. - Nó không nói dối.
Michael không bao giờ nói dối.
Con vừa quyết định ngày mai sẽ đi học lại.
- Bác sĩ nói con phải cần thêm ba tuần nữa. - Con đi được mà.
Peter?
Vậy hả?
Đúng rồi.
Không, đừng nhanh quá.
Không sao.
Làm lại lần nữa.
Chị tên gì?
- Gì? - Tên chị.
- Tại sao cậu muốn biết? - Tôi đã tới đây ba lần rồi.
Tôi muốn biết tên chị. Chuyện đó có gì sai?
Không có gì, nhóc.
Chuyện đó không có gì sai.
- Là Hana. - Trông chị khả nghi quá.
- Còn tên cậu? - Michael.
Michael.
Vậy là tôi với Michael.
Hanna.
Khái niệm về sự kín đáo là cốt lõi của văn học phương Tây.
Có thể nói toàn bộ hình tượng của nhân vật...
được miêu tả bởi con người,
bao hàm những tính cách cụ thể,
mà, vì nhiều lý do khác nhau,
đôi khi thô tục, đôi khi cao quý,
chúng được cho là không nên phơi bày ra.
Cậu chưa bao giờ cho tôi biết là cậu đang học gì.
Học?
Ở trường đó.
- Cậu có học ngoại ngữ không? - Có.
- Ngoại ngữ gì? - Latin.
Nói gì bằng tiếng Latin đi.
(Nói tiếng Latin)
Đó là thơ Horace.
Hay lắm.
Chị muốn nghe tiếng Hy lạp không?
(Đọc tiếng Hy Lạp)
Hay lắm.
Làm sao chị biết?
Làm sao chị biết trong khi chị còn không hiểu nghĩa của nó?
Cậu đang học gì bắng tiếng Đức?
Tôi đang học một vở kịch.
Của một tác giả tên là Gotthold Ephraim Lessing. Chị có biết ổng không?
Vở kịch tên là Emilia Galotti. Chị đọc đi.
Tôi thích nghe cậu đọc hơn.
Được thôi.
"Màn 1. Cảnh 1.
Khung cảnh: trong một căn phòng của Hoàng tử.
Hoàng tử..."
Tôi đọc không hay lắm.
Tiếp tục đi.
"Cằn nhằn, không gì ngoài cằn nhằn.
Thánh thần ơi, có còn lại gì không ngoài công việc?
Thử tưởng tượng coi người ta đang ghen tỵ với chúng ta."
Cậu giỏi việc đó, phải không?
Giỏi việc gì?
Đọc sách.
Có gì tức cười?
Tôi chưa từng nghĩ là tôi giỏi bất cứ gì.
Chị làm gì vậy? Chuyện này là sao?
Tại sao chị làm như chưa từng quen tôi vậy?
Cậu đã không muốn nhìn tôi! Cậu có thể thấy tôi đang ở toa thứ nhất!
- Vậy tại sao cậu lại ngồi ở toa thứ nhì? - Chị nghĩ tôi đã làm gì?
- Tại sao chị nghĩ tôi đã ở đó? - Làm sao tôi biết?
Bây giờ, tôi làm việc mệt rồi. Tôi cần tắm.
Và tôi muốn được một mình.
Cậu làm ơn đi đi được không?
Tôi... tôi không cố ý làm chị bực.
Cậu không đủ khả năng làm tôi bực.
Cậu không có đủ ý nghĩa với tôi để làm cho tôi bực.
Tôi không biết nói gì.
Tôi chưa từng quen với một người phụ nữ trong đời.
Chúng ta đã bên nhau bốn tuần,
và tôi không thể sống thiếu chị.
Không thể.
Ngay cả cái ý nghĩ về điều đó cũng đã giết chết tôi rồi.
Tôi ngồi ở toa thứ hai vì tôi nghĩ chị có thể hôn tôi.
Nhóc, cậu tưởng chúng ta có thể làm tình trên một chiếc xe điện sao?
Có phải lúc nãy chị nói thiệt không?
Rằng tôi không có ý nghĩa gì với chị?
Chị tha thứ cho tôi hả?
Chị có yêu tôi không?
- Cậu có cuốn sách nào không? - Có.
Sáng nay tôi có đem theo một cuốn.
- Sách gì vậy? - Odyssey của Homer.
Đó là bài tập về nhà của tôi.
Chúng ta sẽ thay đổi thứ tự làm việc.
Cậu đọc cho tôi nghe trước. Rồi chúng ta làm tình.
- Odyssey của Homer. - Odyssey là gì?
Một cuộc hành trình. Ổng lên đường trong một cuộc hành trình.
Tốt.
"Hãy hát cho tôi nghe, hỡi các nàng thơ, về con người của bao nhiêu khổ ải
Đã bao lần phải lưu lạc lang thang sau khi cướp đoạt được
- Những gì thiêng liêng nhất của thành Troy." - Lại đây.
"Chàng đè chặt tay nàng lên môi mình.
Nàng đã chết.
Không thể làm gì được nữa, nàng đã thoát khỏi khổ đau."
"Tôi mở một đường vô nơi đó, gặp một khoảnh đất trống
lớn như một cái phòng ngủ, treo đầy dây nho,
và thấy một người đang nằm ngủ.
Và, ngạc nhiên chưa, đó là bạn già Jim của tôi.
'Khi bạn hạ cánh, tôi đã nghĩ có thể đuổi kịp bạn
trên mặt đất mà không cần phải kêu. Nhưng khi thấy ngôi nhà dó,
tôi bắt đầu chậm lại.'"
"Phu nhân Chatterley cảm thấy da thịt trần trụi của anh cọ xát nàng
khi anh tiến vào nàng.
Trong một lúc, anh vẫn còn bên trong nàng..."
Cái này ghê quá.
Cậu lấy nó ở đâu?
- Tôi mượn của một người ở trường. - Ôi...
Cậu phải biết xấu hổ.
Tiếp đi.
"'Hàng tỷ con hàu màu xanh bén nhọn gớm guốc trong một cơn giông bão!
Đó là nước!' 'Nhưng mi tưởng nó là gì?'"
- Whiskey. - "'Whiskey, sấm sét ơi, whiskey!'
'Whiskey? Lại đây, thuyền trưởng, chắc là ông đang giỡn.'"
Hôm nay vậy là đủ rồi, nhóc.
Không biết chị có thể xin nghỉ được vài ngày không?
Có lẽ chúng ta có thể đi chơi một chuyến.
- Đi chơi kiểu gì? - Một kỳ nghỉ bằng xe đạp.
Chỉ hai ngày thôi.
Tôi có một cuốn sách hướng dẫn. Tôi đã nghiên cứu đường.
Nhìn nè. Chị nghĩ sao?
Tôi nghĩ cậu thích lập kế hoạch, phải không?
"Tôi không sợ hãi.
Tôi không sợ hãi bất cứ gì.
Càng đau khổ, tôi càng yêu.
Nguy hiểm sẽ chỉ làm tăng thêm tình yêu của tôi.
Tôi sẽ làm cho nó đậm đà thêm. Tôi sẽ cho thêm gia vị.
Tôi sẽ là thiên thần bảo vệ duy nhất của chị.
Chị sẽ rời bỏ cuộc đời này còn huy hoàng hơn khi chị bước vào.
Thiên đàng sẽ đưa chị trở lại và nhìn chị và nói:
"Chỉ có một thứ có thể làm cho tâm hồn ta hoàn mỹ, và thứ đó là tình yêu."
- Chào. - Chào.
- Xin lỗi. - Chào.
Hai người muốn dùng gì?
Chị muốn ăn gì?
- Cậu gọi đi. Cậu ăn gì tôi ăn nấy. - Được.
Hai xúc xích, hai xà-lách khoai tây và hai bia, làm ơn.
- Cám ơn. - Cám ơn.
- Hy vọng mẹ cậu vui vẻ. - Cám ơn bà.
Bả rất thích bữa ăn của bà.
Đi thôi.
Nè, để tôi chỉ cho chị thấy mình đang đi đâu.
Được rồi, nhóc.
Tôi không muốn biết.
- Cậu đang làm gì vậy? - Tôi viết một bài thơ. Về chị.
- Tôi nghe được không? - Chưa đâu.
Một ngày nào tôi sẽ đọc cho chị nghe.
- Chào, Hendrick. - Chào anh Berg.
- Anh ở phòng 306. - Cám ơn.
- Anh khỏe chớ, Michael? - Tôi khỏe.
- Mau lên. Anh biết bả sao rồi. - Hẹn gặp lại!
Chúc may mắn.
Xin đứng dậy.
Mời ngồi.
Mời bị cáo.
Họ tới kìa.
- Chào. - Chào.
- Cổ vừa nói gì vậy? - Xin chào, quý cô.
Hãy chào mừng các bạn học mới. Hãy nhã nhặn với họ.
- Ngồi xuống. - Chào.
- Tôi là Sophie. - Tôi là Michael.
Odyssey.
Lấy sách ra.
Mọi người đều nghĩ chủ đề của Homer là về quê nhà.
Thật ra, Odyssey là một cuốn sách về một chuyến đi.
Quê nhà là một nơi mà bạn mơ tới.
Berg, tôi không muốn làm em phân tâm, nhưng chúng ta đang nghiên cứu Homer, không phải Sophie.
- Tuyệt, phải không? - Tuyệt vời.
Sẽ là một mùa hè hết xẩy.
- Sao anh đi sớm vậy? - Hắn luôn đi sớm.
- Anh có chỗ nào phải đi à? - Hẹn mai gặp lại.
Xin lỗi vì tới trễ.
Tôi bị kẹt ở trường.
Tôi có một cuốn sách mới.
Cô Gái và Con Chó Nhỏ.
Của Anton Chekhov.
"Người ta bàn tán về một gương mặt mới vừa xuất hiện trong các buổi dạo mát,
một cô gái với một con chó nhỏ."
Schmitz, xin chờ một chút.
Tôi đã đọc những báo cáo về cô. Từng cái một. Làm việc giỏi lắm.
Cô sẽ làm việc trong văn phòng.
Cô đã được thăng chức. Xin chúc mừng.
Hãy đi khỏi đây!
Mau lên! Michael, chúng tôi đi đây. Đi thôi!
Mau lên, Michael!
Sẽ có một ngạc nhiên cho sinh nhật của anh.
- Mau lên! - Có chuyện gì vậy?
- Tôi xin lỗi. Thiệt đó. - Chúng tôi tưởng anh thích.
Ta có bia! Ta có khiêu vũ!
Tôi đã hứa với một người.
Michael, làm ơn!
"Đó đây, ánh sáng phản chiếu của những ngọn đèn và các vì sao...
nhảy múa lung linh trên bờ sông."
- Ôi, nhóc, nhóc. - Gì?
- Thôi đi. - Có gì sai?
Không có gì sai hết.
Không có gì hết.
Chị biết không, chị chưa bao giờ hỏi.
Chị chưa bao giờ thèm hỏi coi tôi cảm thấy sao!
Cậu chưa bao giờ nói.
Tình cờ hôm nay là sinh nhật tôi.
Là sinh nhật của tôi, vậy đó!
Chị chưa bao giờ hỏi đó là ngày nào.
- Nếu cậu muốn cãi nhau, nhóc... - Tôi không muốn cãi nhau!
- Chị bị sao vậy? - Dính dáng gì tới cậu?
Lúc nào cũng theo ý chị. Mọi thứ.
Chúng ta làm theo ý chị. Lúc nào cũng theo ý chị.
- Các bạn tôi đang đãi tiệc cho tôi. - Vậy tại sao cậu ở đây?
Hãy quay về với bữa tiệc của cậu đi. Có phải đó là điều cậu muốn?
Lúc nào cũng là tôi phải xin lỗi.
Cậu không cần phải xin lỗi. Không ai phải xin lỗi hết.
Chiến Tranh và Hòa Bình, nhóc.
Bây giờ cậu phải quay về với các bạn.
Anh khỏe không?
Là ảnh.
Tốt.
Lấy đồ ăn cho thằng nhỏ.
Cha nghĩ chúng ta đều biết là cuối cùng con cũng sẽ về.
Anh Berg? 8 giờ rồi.
Con gái anh.
Cám ơn.
Julia.
- Cha không bắt con phải chờ chớ? - Con tới sớm mà.
Chào mừng về nhà.
Vậy bây giờ con tính sao?
Con không biết.
Con hạnh phúc khi được về Berlin, chắc là vậy.
Con có gặp mẹ con chưa?
Con đã muốn đi xa. Vậy thôi.
Đó là Paris, nhưng cũng có thể là bất cứ đâu khác.
Đi xa khỏi cha mẹ con?
Chắc là Cha đã quá khó khăn.
Cha đã không bao giờ cởi mở với con.
Cha không cởi mở với bất cứ ai.
Con biết là Cha xa cách.
Cha biết không... con vẫn luôn cho đó là lỗi của con.
Julia.
Con sai rồi con biết không?
- Con sẽ sớm gặp lại Cha. - Sẽ gặp lại.
- Tạm biệt, Cha. - Tạm biệt.
Những em nào tham gia nhóm chuyên đề đặc biệt,
hãy ở lại trong phòng này.
Hãy ở lại trong phòng này.
Giáo sư Rohl sẽ tới ngay.
Trường Luật Heidelberg năm 1966
À, có vẻ như đúng là một nhóm nhỏ.
Một nhóm nhỏ và chọn lọc.
Rõ ràng, đây sẽ là một chuyên đề độc đáo.
Chúng ta sẽ bắt đầu bằng những cuốn sách cần đọc, thưa quý vị.
Karl Jaspers...
- Và các quý cô. - ...Bàn Về Tội Ác của Người Đức.
Vậy là anh ở đây.
Phải.
Vô đi.
- Anh làm việc nghiêm chỉnh quá. - Tôi không biết.
Anh đúng là một anh chàng nghiêm chỉnh.
Đó là cách tôi được nuôi dạy.
Còn cô thì sao? Cô có nghiêm chỉnh không?
Anh có chắc là muốn làm việc tối nay không?
Chắc.
Nhưng không phải tối nào tôi cũng làm.
Hẹn mai gặp lại.
- Vâng. Chính xác. - Đúng vậy.
Cần giúp gì không?
- Sao cảnh sát nhiều vậy? - Họ lo có biểu tình.
- Ủng hộ hay chống? - Cả hai.
Quào. Đúng là một đấu trường.
Tất cả đứng dậy.
Bây giờ tất cả nhiếp ảnh gia phải ra ngoài.
Phiên tòa bắt đầu. Mời ngồi.
Việc đầu tiên là tôi sẽ nghe kiến nghị...
của luật sư của từng bị cáo.
Họ đang bàn cãi về việc không có lý do gì để nhốt các bị cáo trong tù...
cho tới khi có kết luận của phiên tòa sắp tới.
- Tôi sẽ xem xét từng trường hợp một. - Cần mượn viết không?
- Tôi có rồi. - Hanna Schmitz.
- Tên cô là Hanna Schmitz? - Phải.
Cô có thể nói lớn hơn được không?
- Tên tôi là Hanna Schmitz. - Cám ơn.
- Cô sinh ngày 21 tháng 10 năm 1922? - Phải.
Ở Hermannstadt.
- Và năm nay cô 43 tuổi? - Phải.
- Cô tham gia SS năm 1943? - Phải.
Lý do tham gia là gì?
Lúc đó cô đang làm việc tại hãng Siemens?
Phải.
Cô vừa được đề bạt thăng chức.
Tại sao cô tham gia SS?
- Phản đối. - Tôi sẽ đặt lại câu hỏi.
Tôi chỉ muốn làm rõ...
có phải cổ tự nguyện tham gia SS không.
Có phải đó hoàn toàn là ý nguyện của cổ.
- Tôi nghe nói ở đó có việc làm. - Tiếp tục đi.
Lúc đó tôi đang làm ở hãng Siemens...
khi tôi nghe nói SS đang tuyển người.
Cô có biết loại công việc gì mà cô sẽ phải làm không?
Họ đang cần bảo vệ.
- Tôi đã nộp đơn xin việc. - Đầu tiên cô làm ở trại Auschwitz?
- Phải. - Cho tới năm 1944.
Rồi cô chuyển qua một trại nhỏ hơn ở gần Krakow?
- Phải. - Em có sao không?
- Cô giúp chuyển tù nhân... - Em khỏe.
...về phía tây trong mùa đông 1944 trong cái gọi là cuộc cuộc hành hương tử thần?
- Vậy, em nghĩ sao? - Em không biết.
Đó không phải hoàn toàn như em mong đợi.
Không phải? Theo cách nào? Em mong đợi gì?
Em thấy nó rất hứng thú.
Hứng thú? Tại sao?
Tại sao em nghĩ nó hứng thú?
Bởi vì đó là công lý.
Xã hội nghĩ họ vận hành bằng cái gọi là đạo đức,
nhưng không.
Họ vận hành bằng cái gọi là luật pháp.
Các bạn không hề có tội gì vì chỉ đơn thuần làm việc ở trại Auschwitz.
Tám ngàn người đã làm việc ở trại Auschwitz.
Chính xác là có 19 người đã bị kết án, và chỉ có 6 người vì tội giết người.
Để chứng minh tội giết người, các bạn phải chứng minh chủ đích.
Đó là luật pháp.
Vấn đề không phải là nó sai hay đúng,
mà là nó có hợp pháp hay không.
Và không phải bằng luật pháp của chúng ta, không.
- Mà bằng luật pháp của thời đó. - Nhưng vậy chẳng phải nó...
- Sao? - ...hạn hẹp quá sao?
Ồ, phải. Luật pháp thì hạn hẹp.
Mặt khác,
Tôi nghi ngờ việc con người muốn giết người khác...
...khi nhận thức rõ việc đó là sai.
Cô Schmitz, cô nhận ra cuốn sách này phải không?
- Phải. - Nhiều phần của nó...
...đã được đọc ra trước tòa.
Đó là cuốn sách của một người sống sót,
một tù nhân còn sống sót.
Ilana Mather.
Cổ đã ở trong trại khi còn là một đứa bé, phải không?
- Cổ ở với mẹ cổ. - Phải.
Trong cuốn sách, cổ mô tả một quy trình tuyển chọn.
Vào cuối kỳ lao động của tháng, mỗi tháng,
sáu mươi bạn tù được chọn.
Họ được chọn ra để đưa từ trại vệ tinh trở về trại Auschwitz.
Đúng vậy, phải không?
Vâng, đúng vậy.
Và, cho tới nay, từng người trong các bị cáo...
...đều quyết liệt phủ nhận là đã có tham gia trong quy trình đó.
Bây giờ, tôi sẽ hỏi cô.
Cô có tham gia không?
Có.
Vậy cô đã góp phần tuyển chọn?
- Phải. - Cô thú nhận điều đó?
Vậy hãy nói tôi nghe,
việc tuyển chọn đó diễn ra bằng cách nào?
Lúc đó có sáu bảo vệ,
nên chúng tôi quyết định mỗi người sẽ chọn mười tù nhân.
Đó là cách chúng tôi làm mỗi tháng.
Chúng tôi ai cũng chọn mười người.
Các bị cáo khác có tham gia vào quy trình này?
Tất cả chúng tôi đều tham gia.
Mặc dù họ đã phủ nhận?
Nói "chúng tôi," "tất cả chúng tôi" thì dễ hơn nói "tôi," "một mình tôi,"
phải không, cô Schmitz?
Cô không nhận ra là...
cô đang gởi những người phụ nữ đó tới chỗ chết sao?
Nhưng có nhiều người mới tới, lúc nào cũng có phụ nữ mới tới.
Nên... những người cũ phải nhường chỗ cho những người mới.
- Tôi không chắc là cô đã hiểu... - Chúng tôi không thể giữ hết mọi người.
- Không đủ chỗ. - Không.
Nhưng điều tôi muốn nói là...
Để tôi nói lại.
Để có chỗ, cô đã chọn những người phụ nữ ra ngoài và nói:
"Cô, cô và cô phải đi chết."
Vậy, là ông thì phải làm sao?
Tôi không nên bỏ việc ở Siemens sao?
Cô Mather, cô vô được rồi.
Đi, đi. Đi, đi, đi.
- Michael đâu? - Tôi không biết.
Trong cuốn sách của cô, cô đã mô tả quy trình tuyển chọn.
Phải.
Ông bị bắt buộc phải làm việc và rồi, khi ông không còn hữu ích cho nọ nữa,
họ gởi trả ông về trại Auschwitz để bị giết.
Ở đây có người nào đã tham gia cuộc tuyển chọn đó không?
Có.
Tôi cần cô nhận dạng họ. Cô có thể chỉ họ ra được không?
Bà ấy.
Và bà ấy.
Bà ấy.
Và bà ấy.
Bà ấy.
Và bà ấy.
Cám ơn. Xin hãy tiếp tục.
Mỗi bảo vệ sẽ chọn ra một số phụ nữ nhất định.
Hanna Schmitz chọn một cách khác.
Cách khác ra sao?
Cổ có những người cổ thích.
Các cô gái, hầu hết đều trẻ.
Chúng tôi đều để ý tới điều đó.
Cổ cho họ thức ăn và chỗ ngủ.
Buổi tối, cổ... cổ yêu cầu họ tới với cổ.
Và chúng tôi đều nghĩ...
Ông có thể hình dung chúng tôi nghĩ gì rồi.
Và rồi chúng tôi phát hiện ra cổ bắt những người phụ nữ đó đọc lớn cho cổ nghe.
Họ đọc cho cổ nghe.
Lúc đầu, chúng tôi nghĩ người bảo vệ này, người bảo vệ này...
...nhiều tình cảm hơn, nhiều tính người hơn, tốt bụng hơn.
Thường thì, cổ chọn những người đau yếu, bệnh hoạn.
Cổ chọn họ ra. Hình như là cổ muốn bảo vệ họ.
Nhưng rồi cổ gởi họ đi.
Vậy có phải là tốt bụng hơn không?
Bây giờ tôi muốn chuyển qua cuộc hành hương.
Theo chỗ tôi được biết, bà và con gái bà đã đi trong nhiều tháng.
Mùa đông năm 1944, trại của chúng tôi đóng cửa.
Chúng tôi được lệnh phải chuyển đi. Nhưng kế hoạch cứ thay đổi từng ngày.
Phụ nữ chết đầy quanh chúng tôi trên tuyết.
Phân nửa bọn họ chết trên đường đi. Con gái tôi có nói trong cuốn sách.
"Càng ít người đi chết, càng đi mau tới cái chết."
Xin hãy kể về cái đêm trong nhà thờ.
Đêm đó, chúng tôi tưởng mình may mắn vì có được một mái nhà trên đầu.
Tiếp tục đi.
Chúng tôi tới một ngôi làng.
Như thường lệ, các bảo vệ dành cho mình chỗ tốt nhất. Họ ở trong nhà của linh mục.
Nhưng họ để cho chúng tôi ngủ trong nhà thờ.
Nửa đêm đó có một cuộc không kích.
Nhà thờ bị trúng bom.
Lúc đầu, chúng tôi chỉ có thể nghe tiếng lửa cháy. Nó ở trên gác chuông.
Rồi chúng tôi thấy những thanh xà bị cháy...
...và bắt đầu rơi xuống sàn nhà.
Mọi người đổ xô...
...đổ xô tới các cánh cửa.
Nhưng những cánh cửa đều đã bị khóa ngoài.
Nhà thờ bị cháy? Không có ai tới để mở cửa?
Phải vậy không?
Không có ai.
Cho dù tất cả các người đang bị chết cháy?
Có bao nhiều người chết?
Mọi người đều chết.
Nhưng bà sống sót?
Cám ơn bà.
Tôi muốn cám ơn bà vì đã tới đất nước này...
...để làm chứng ngày hôm nay.
Tôi không biết. Tôi không biết chúng ta đang làm gì ở đây nữa.
Các em biết không?
Thầy vẫn kêu chúng em suy nghĩ như những luật sư,
nhưng có cái gì... ghê tởm trong chuyện này.
- Nó ra sao? - Chuyện này đã không xảy ra với người Đức.
Nó xảy ra với người Do Thái.
- Chúng ta đang muốn làm gì đây? - Chúng ta đang cố gắng để hiểu.
Sáu người phụ nữ nhốt 300 người Do Thái trong một cái nhà thờ và để cho họ chết cháy.
Có cái gì ở đây để mà hiểu?
Nói đi! Tôi đang hỏi! Có cái gì để mà hiểu?
Lúc đầu tôi tin vào phiên tòa này. Tôi tưởng nó rất hay.
Bây giờ, tôi nghĩ nó... nó chỉ là một sự đánh lạc hướng.
Vậy sao? Đánh lạc hướng khỏi cái gì?
Anh chọn sáu người phụ nữ, anh đưa họ ra xét xử,
anh nói: "Họ là những kẻ xấu xa, họ là những kẻ tội lỗi."
Một trong những nạn nhân tình cờ có viết một cuốn sách.
Đó là lý do họ ra tòa và không có ai khác!
Anh có biết đã có bao nhiêu trại tập trung ở Châu Âu không?
Người ta tập trung vào việc mọi người đã biết được bao nhiêu.
Ai biết? Họ đã biết được gì? Mọi người đều biết!
Cha mẹ chúng ta, thầy cô chúng ta. Đó không phải là vấn đề!
Vấn đề là: "Tại sao các người để cho chuyện này xảy ra?"
Hay tốt hơn: "Tại sao các người không tự sát đi khi biết được?"
Hàng ngàn. Đó là con số. Đã có hàng ngàn trại tập trung.
Ai cũng biết.
Hãy nhìn người phụ nữ đó.
- Người phụ nữ nào? - Người phụ nữ mà anh luôn nhìn chăm chú.
Tôi xin lỗi, nhưng có đó.
Tôi không biết anh muốn nói người phụ nữ nào.
Anh biết tôi sẽ làm gì không?
Hãy nhét cây súng vô tay tôi, tôi sẽ tự mình bắn cổ.
Bắn tất cả bọn họ!
Tại sao cô không mở cửa?
Tại sao các người không mở cửa?
Tôi đã hỏi tất cả các người, và tôi không có câu trả lời.
Hai trong số các nạn nhân đang có mặt tại tòa. Họ xứng đáng được một câu trả lời.
Đầy là báo cáo của SS. các người đều có một bản sao.
Đây là báo cáo đã được viết, đồng ý và ký tên bởi tất cả các người,
ngay sau khi sự kiện đó xảy ra. Trong bản báo cáo viết tay này,
tất cả các người đều khẳng định là các người không hề biết về đám cháy cho tới sau khi chuyện đã rồi.
Nhưng điều đó không đúng, phải không?
Sao?
Điều đó không đúng.
- Tôi không hiểu ông đang hỏi gì. - Điều đầu tiên tôi hỏi...
- là tại sao cô không mở cửa? - Rõ rồi.
Vì một lý do hiển nhiên.
- Chúng tôi không thể mở được. - Tại sao không thể?
Chúng tôi là bảo vệ.
Nhiệm vụ của chúng tôi là canh giữ tù nhân.
Chúng tôi không thể để cho họ dễ dàng chạy trốn.
Tôi hiểu rồi. Và nếu họ trốn thoát, thì cô sẽ bị khiển trách,
cô sẽ bị buộc tội, và có khi còn bị xử tử nữa phải không?
- Không! - Vậy thì sao?
Nếu chúng tôi mở cửa, thì sẽ có sự hỗn loạn.
Làm sao chúng tôi tái lập được trật tự?
Nó xảy ra quá nhanh. Trời đang đổ tuyết. Bom đạn.
Những đám cháy... Khắp làng ở đâu cũng có cháy.
Rồi bắt đầu những tiếng la hét, càng ngày càng tệ hơn.
Nếu tất cả họ ùa ra, chúng tôi không thể để họ trốn thoát được.
Chúng tôi không thể. Chúng tôi chịu trách nhiệm về họ!
Vậy là cô biết chuyện gì sẽ xảy ra? Cô có biết? Cô đã chọn lựa.
Cô để cho họ chết,
còn hơn là để xảy ra nguy cơ họ chạy trốn.
Những bị cáo khác đã có một lý lẽ chống lại cô.
Cô đã nghe lý lẽ này chưa?
Họ nói cô là người chỉ huy.
Điều đó không đúng. Tôi là... tôi chỉ là một bảo vệ như họ.
- Cổ chỉ huy. - Đúng vậy!
- Tất nhiên là cổ. - Cô có viết báo cáo không?
Không. Không. Tất cả chúng tôi đều bàn bạc coi phải nói gì. Tất cả cùng viết chung.
Cổ viết báo cáo. Cổ là chỉ huy.
- Điều đó có đúng không? - Không.
- Phải, cô đã viết! - Ai viết thì có quan trọng không?
- Cổ đã viết nó. - Tôi cần xem một mẫu...
- chữ viết tay của cô. - Mẫu...
- Chữ viết tay của tôi? - Phải. Tôi cần để xác minh...
- ai đã viết báo cáo. - Tôi thấy chuyện đó không thích đáng.
- Đã 20 năm trôi qua. - Đưa giấy cho cổ. Hãy tới chỗ ghế dài.
- So sánh chữ viết sau 20 năm...? - Hãy tới chỗ ghế dài.
Tôi sẽ không bị điều khiển trong phiên tòa của chính mình.
Tôi xin lỗi...
Tôi thích nghe cậu đọc hơn.
Không cần đâu.
Chính tôi đã viết báo cáo.
Xin giữ im lặng.
Trật tự!
Em đã bỏ nhiều buổi thảo luận.
Em có một thông tin.
Liên quan tới một bị cáo.
- Một thứ mà họ không thú nhận. - Thông tin gì?
Em không cần thầy phải nhắc.
Chuyện đó quá rõ ràng. Em có bổn phận phải vạch trần nó ra trước tòa.
Tình cờ là thông tin này lại có lợi cho bị cáo.
Nó có thể cứu vụ án của cổ.
Nó có thể tác động tới kết luận của phiên tòa, tới bản án.
- Rồi sao? - Có một vấn đề.
Chính bị cáo đã quyết định giữ bí mật thông tin này.
- Xin ra ngoài một chút. - Xin lỗi.
Lý do của cổ là gì?
Bởi vì cổ xấu hổ.
Xấu hổ vì cái gì?
- Em có nói chuyện với cổ chưa? - Tất nhiên là chưa.
Tại sao lại "tất nhiên"?
Em không thể.
Em không thể làm vậy.
Em không thể nói chuyện với cổ.
Ta cảm thấy gì không quan trọng. Hoàn toàn không quan trọng.
Vấn đề duy nhất là những gì ta làm.
Nếu những người như em không học hỏi được gì từ những gì đã xảy ra với những người như tôi,
thì mọi chuyện còn có nghĩa lý gì nữa chớ?
Schmitz?
Cô có khách.
Làm ơn im lặng!
Gertrud Ballow.
Andreas Michael Springer.
Michael Berg.
Walter Sherman.
Hết giờ.
Anh không vô sao?
Anh tận dụng thời cơ.
Gì vậy?
Anh đi đâu vậy?
Xin lỗi.
Anh cần ngủ một mình.
- Đồ Quốc xã! - Con điếm Quốc xã!
Đồ Quốc xã.
Xin giữ im lặng trong phiên tòa. Im lặng.
Mọi người đứng dậy.
Tòa xét các bị cáo sau đây:
Rita Beckhart, Caroline Steinhoff,
Regina Kroit, Angela Zeva
và Andrea Lumen...
phạm tội tiếp tay và xúi giục giết người trong 300 trường hợp.
Tòa xét bị cáo Hanna Schmitz...
phạm tội giết người trong 300 trường hợp.
Phiên tòa kết án các bị cáo như sau:
Rita Beckhart, Caroline Steinhoff,
Regina Kroit, Angela Zeva và Andrea Lumen
mỗi người chấp hành một bản án tù là bốn năm và ba tháng.
Hanna Schmitz,
xét theo sự thừa nhận của chính cô và vai trò đặc biệt của cô,
cô nằm trong một lãnh vực khác.
Phiên tòa tuyên án bị cáo Schmitz, án tù chung thân.
Chúng ta đang đi đâu?
Cha đã nói là sẽ cho con biết khi tới đó.
- Con nói là con thích ngạc nhiên. - Con thích ngạc nhiên.
Neustadt, Tây Đức năm 1976
Nó đã lớn rồi, phải không?
Mẹ không biết. Lâu lắm rồi Mẹ không gặp nó. Mẹ biết nói sao?
Đó là lỗi của con. Đáng lẽ chúng con không nên tới bất ngờ.
Cha sẽ sống trong nhà riêng của Cha.
Mẹ, con sợ là con có tin buồn.
Julia biết rồi. Chúng con đã nói với nó.
Gertrud và con, chúng con sẽ ly dị.
Con không tới dự đám tang của cha con, nhưng con lại tới vì chuyện này?
Thật không dễ dàng cho con để tới thăm thành phố này.
- Các con đúng là không hạnh phúc? - Đó không phải là điều con muốn nói.
- Con không có ý nói chuyện đó. - Vậy thì sao?
Mẹ không cần phải lo cho Gertrud. Con sẽ chăm sóc cho cổ.
Bây giờ cổ đã là ủy viên công tố của bang, cổ kiếm được nhiều tiền hơn con.
Michael...
...Mẹ không lo cho Gertrud.
Mẹ lo cho con.
"Hãy hát cho tôi nghe, hỡi các nàng thơ
Về con người của bao nhiêu khổ ải Đã bao lần phải lưu lạc lang thang
Sau khi cướp đoạt được những gì thiêng liêng nhất của thành Troy"
215, có thư.
217, có thư.
220, có thư.
1219. 66215.
Số?
Mở ra.
Thử, thử. Một, hai, ba. Thử, thử.
Odyssey của Homer.
"Hãy hát cho tôi nghe, hỡi các nàng thơ
Về con người của bao nhiêu khổ ải
Đã bao lần phải lưu lạc lang thang
Sau khi cướp đoạt được những gì thiêng liêng nhất của thành Troy..."
"...về căn nhà của cái chết. Nhưng họ đã giữ chặt nơi này,
hy vọng rằng sẽ còn có nhiều người khác tới.
Bóng đen của các anh hùng lừng lẫy, những người đã chết ngày xưa
và hồn ma của những người còn xa xưa hơn nữa, tôi nóng lóng muốn thấy."
"Hãy tới đây, hãy cất gươm vào vỏ, hãy lên giường cùng nhau.
Hãy tới bên em và và hòa quyện vào tình yêu thần thánh.
Ta sẽ nuôi dưỡng lòng tin sâu xa giữa hai ta."
"Không cần châu báu cả thế giới, chỉ cần nàng bằng lòng thề với ta
một lời thề chắc nịch là nàng sẽ không bao giờ có ý hại ta.
"Không quanh co, nàng bắt đầu lập lời thề theo ý nguyện của tôi
Không bao giờ, nàng sẽ không bao giờ làm hại tôi.
Và cuối cùng khi nàng thề xong,
Tôi đã nhảy tót lên chiếc giường lộng lẫy của nàng Circes."
"Khi bình minh với những tia nắng hồng lại tới,
họ lại thắng chiếc xe song mã,
và vượt qua những cánh cổng cùng những hàng cột âm vang,
họ vút roi quất ngựa lên đường,
không để lại gì phía sau, các chàng hoàng tử tiến về cánh đồng..."
"...những con ngựa non thuần chủng kia...
...khi mặt trời lặn xuống..."
"...là khởi đầu của tôi."
"Đúng vậy, và tôi phải thú nhận, tôi ghen tỵ.
Thật vậy, cho tới bây giờ..."
"Hoàn toàn ngạc nhiên. Tôi vẫn tưởng đó là trò gian trá,
nhưng hắn đã đi ngủ ngay dưới chính mắt tôi."
"Hắn nhấc lên một tờ báo lớn trên bàn
và bắt đầu vừa giậm chân vừa vung vẫy tờ báo
để gọi Gregor về phòng hắn." "Zhivago... ngay cả một cái bánh,
giống như một cái bánh bông lan cũng được gọi là bánh bao Zhivago.
Có một thời bạn chỉ cần nói với người người đánh xe ở Moscow:
'Zhivago' Và cũng như bạn đã nói..."
"Cô Gái và Con Chó Nhỏ của Anton Chekhov."
"Người ta bàn tán về một gương mặt mới vừa xuất hiện trong các buổi dạo mát,
một cô gái với một con chó nhỏ.
Dmitri Dmitritch Gurov đã ở Yalta được hai tuần,
nên anh đã bắt đầu thấy chán và muốn tìm những gương mặt mới."
Ngồi trong đại sảnh khách sạn Vernet,
anh trông thấy một người phụ nữ đang đi bộ dưới mé biển.
Một cô gái trẻ tóc màu sáng, chiều cao trung bình, đội nón beret..."
Tôi muốn mượn một cuốn sách.
Sách nào?
Bà có Cô Gái và Con Chó Nhỏ không?
Cô tên gì?
Hanna Schmitz.
Cô Gái và Con Chó Nhỏ
...Chó.
Một, hai, ba, bốn, năm, sáu.
Cô Gái và Con Chó Nhỏ.
Cô...
Cô.
Cô. Cô. Cô.
Cô.
Tây Bá Linh năm 1980
Cám ơn vì cuốn băng mới đây, nhóc. Tôi rất thích.
- Không có thư hả? - Không có thư. Ký tên đi.
Làm ơn gởi thêm tiểu thuyết tình cảm...
Tôi nghĩ Schiller cần một người đàn bà.
Cậu có nhận được thư của tôi không? Hãy viết cho tôi, nhóc.
- Anh là Michael Berg? - Phải.
Tây Bá Linh năm 1988
Cám ơn vì đã gọi cho tôi. Anh đã nhận được thư của tôi?
Tôi đang có nó ở đây.
Như tôi nói, Hanna Schmitz sẽ sớm được tha.
Hanna đã ở tù hơn 20 năm.
Cổ không có gia đình.
Cổ không có bạn bè.
Anh là người liên hệ duy nhất.
Và tôi nghe nói anh không có thăm cổ.
Không, không có.
Khi cổ ra ngoài, cổ sẽ cần một việc làm.
Cổ sẽ cần một chỗ nào đó để ở.
Anh có thể tưởng tượng thế giới hiện đại sẽ trông đáng sợ ra sao đối với cổ.
Tôi không có ai khác để hỏi.
Nếu anh không nhận trách nhiệm về cổ,
thì Hanna sẽ không còn chút tương lai nào.
Cám ơn bà.
Cám ơn vì đã cho tôi biết.
- Anh là Michael Berg? - Phải.
Tôi là Louisa Brenner. Xin chào.
- Chào bà. - Chúng tôi tưởng anh tới sớm hơn.
Tôi nên nói trước với anh, từ lâu Hanna đã rất vững vàng.
Cổ rất quả quyết. Trong vài năm sau này, cổ đã hoàn toàn khác.
Cổ không còn như trước nữa.
Tôi sẽ đưa anh tới thẳng canteen.
Họ vừa ăn xong.
Bàn số 4.
Cậu đã lớn rồi, nhóc.
Tôi có một người bạn làm nghề thợ may.
Hắn sẽ cho chị một việc làm.
Và tôi vừa tìm được một chỗ để ở. Một chỗ dễ thương.
Nhỏ thiệt, nhưng dễ thương.
- Chị sẽ thích. - Cám ơn.
Có nhiều chương trình xã hội, trong lãnh vực văn hóa, tôi có thể đăng ký cho chị.
Và thư viện công cộng rất gần.
Chị đã đọc nhiều?
Tôi thích nghe đọc hơn.
Chuyện đó bây giờ hết rồi, phải không?
Cậu đã cưới vợ chưa?
Có, có vợ rồi.
Chúng tôi có một con gái.
Tôi thất vọng vì cổ không như tôi mong đợi.
Tôi kỳ vọng nhiều hơn ở cổ.
Cuộc hôn nhân không kéo dài.
Chị có dành thời giờ nghĩ về quá khứ không?
- Cậu muốn nói là hồi với cậu? - Không.
Không, tôi không có ý nói là với tôi.
Trước phiên tòa, tôi chưa hề nghĩ về quá khứ.
Tôi chưa bao giờ phải nghĩ.
Còn bây giờ?
Bây giờ chị cảm thấy sao?
Tôi cảm thấy gì không quan trọng.
Tôi nghĩ gì không quan trọng.
Những người chết vẫn chết.
Tôi không biết chị đã học được gì.
À, tôi đã học rồi, nhóc.
Tôi đã học đọc.
Tuần sau tôi sẽ đón chị, được không?
Nghe như một kế hoạch hay.
Chúng ta có thể làm lặng lẽ, hay có thể làm ồn ào.
Lặng lẽ.
Được rồi. Lặng lẽ.
Lặng lẽ.
- Bảo trọng, nhóc. - Chị cũng vậy. Hẹn gặp chị tuần sau.
Tôi tới để đón Hanna Schmitz.
Làm ơn. Xin hãy ngồi đó.
Cổ đã không thu dọn.
Cổ không bao giờ có ý muốn đi.
"Người ta bàn tán về một gương mặt mới
vừa xuất hiện trong các buổi dạo mát,
một cô gái với một con chó nhỏ."
Cổ có để lại một lá thư.
Một kiểu di chúc.
Để tôi đọc phần có liên quan tới anh.
"Có tiền cất trong cái hộp trà cũ.
Hãy giao cho Michael Berg.
Anh ấy sẽ gởi nó, cùng với 7.000 Mark trong ngân hàng,
cho đứa con gái sống sót trong vụ hỏa hoạn.
Nó là để tặng cổ.
Cổ muốn làm gì tùy ý.
Và nói với Michael tôi gởi lời chào."
- Cô Mather? - Phải.
- Anh là Michael Berg? - Phải.
Tôi đang chờ anh.
- Mời ngồi. - Cám ơn.
Bây giờ anh phải cho tôi biết, chính xác điều gì đã đem anh tới nước Mỹ này?
Tôi đã có tới đây rồi. Tôi đã dự một hội nghị ở Boston.
- Anh là luật sư? - Phải.
Tôi đã suy nghĩ nhiều về bức thư của anh, nhưng tôi không thể hiểu hết được.
- Anh đã dự phiên tòa đó? - Phải. Gần 20 năm trước.
Lúc đó tôi là một sinh viên luật. Tôi nhớ cô. Tôi nhớ mẹ cô rất rõ.
Mẹ tôi đã chết ở Israel rất nhiều năm trước.
Tôi... tôi rất tiếc.
Xin hãy tiếp tục.
Có lẽ cô đã nghe nói.
Hanna Schmitz vừa mới chết. Cổ đã tự tử.
Cổ là bạn của anh?
Đại loại như vậy.
Chuyện đơn giản như vầy.
Hanna bị mù chữ trong hầu hết cuộc đời mình.
Có phải điều đó giải thích cho cách hành xử của cổ?
- Không. - Hay một lời bào chữa?
Không. Không.
Cổ đã tự học đọc khi ở trong tù.
Tôi gởi cho cổ những cuốn băng.
Cổ vẫn luôn thích... được đọc cho nghe.
Tại sao anh không nhập đề bằng cách thành thật với tôi?
Ít nhất cũng nên bắt đầu theo cách đó.
Bản chất của tình bạn giữa hai người là gì?
Khi còn trẻ, tôi và Hanna đã có một cuộc tình.
Tôi không chắc là có giúp được anh không, anh Berg.
Và...
...cho dù có giúp được, tôi cũng không muốn giúp.
Tôi chỉ mới 16 tuổi khi tôi gặp cổ.
Cuộc tình chỉ kéo dài một mùa hè. Nhưng...
Nhưng sao?
Tôi hiểu rồi.
Và Hanna có nhận thức được ảnh hưởng của cổ lên cuộc đời anh không?
Cổ đã làm nhiều điều còn tệ hơn với những người khác.
Tôi chưa bao giờ nói với ai.
Người ta vẫn luôn hỏi tôi đã học được gì trong trại tập trung.
Nhưng trại tập trung không phải là một liệu pháp.
Anh nghĩ những chỗ đó là gì, trường đại học chăng?
Chúng tôi không tới đó để học.
Cần phải nhận thức rõ về những điều đó.
Anh muốn yêu cầu gì? Tha thứ cho cổ?
Hay anh chỉ muốn cho mình cảm thấy nhẹ nhõm hơn.
Xin có lời khuyên. Hãy tới rạp hát nếu anh muốn giải khuây.
Hãy tới với văn học.
Đừng tới trại tập trung.
Không rút ra được gì từ trại tập trung.
Không gì hết.
Điều cổ muốn...
Điều cổ muốn là để lại cho cô tiền của cổ.
- Tôi có đem theo. - Để làm gì?
Làm gì cô nghĩ là thích hợp.
Đây.
Khi còn nhỏ, tôi có một cái hộp trà để cất đồ quý giá.
Không hoàn toàn giống như cái này. Nó có chữ Cyrillic trên đó.
Tôi đã đem nó theo vô trại, nhưng nó đã bị mất trộm.
- Có gì trong đó? - Những kỷ vật.
Một nhúm lông của con chó. Mấy tấm vé xem nhạc kịch...
mà cha tôi đã dẫn tôi đi. Nó bị trộm không phải vì cái bên trong.
Mà vì chính cái hộp.
Nó có giá trị,
vì anh có thể làm được nhiều điều với nó.
Tôi không biết làm gì với số tiền này.
Nếu tôi tặng nó cho bất cứ gì có liên quan tới nạn diệt chủng người Do Thái,
thì đối với tôi nó có vẻ...
...giống như một sự xá tội, và đó là điều tôi không hề muốn...
- cũng như không đủ tư cách. - Tôi đang nghĩ có lẽ...
một tổ chức khuyến học.
Tốt. Tốt.
Cô có biết có một tổ chức của người Do Thái nào không?
Tôi sẽ ngạc nhiên nếu không có.
Có nhiều tổ chức Do Thái cho mọi thứ.
Mù chữ không phải là một vấn đề lớn của người Do Thái.
Sao anh không tự tìm? Gởi tiền cho họ.
Tôi có nên nhân danh Hanna không?
Miễn sao anh thấy thích hợp.
Tôi sẽ giữ cái hộp.
Cám ơn cô.
Tháng Giêng năm 1995
- Chúng ta đi đâu đây? - Cha tưởng con thích ngạc nhiên.
Đúng. Con rất thích ngạc nhiên.
Hanna Schmitz.
Bả là ai vậy?
Đó là điều Cha muốn kể với con.
Đó là lý do ta tới đây.
Vậy kể đi.
Lúc đó Cha 15 tuổi.
Cha đang trên đường đi học về.
Cha bị bệnh dọc đường.
Một phụ nữ đã giúp Cha.
NGƯỜI ĐỌC TRUYỆN Dịch phụ đề: QKK